Monday, May 7, 2007

लिनक्स व मराठी - Marathi on Linux

'विंडोज' या प्रणालीवर बराहा लोकप्रिय आहे. बराहा IME बद्दल अधिक माहिती इथे मिळेल. विंडोजवर बराहा वापरुन मराठीत(देवनागरीत) कसे लिहावे याबद्दल बरीच माहिती उपलब्ध आहे. गुगल या शोधयंत्राचा वापर केल्यास अजून माहिती मिळू शकेल.

लिनक्स या नितांतसुंदर मुक्तस्रोत प्रणालीवर मराठीचा वापर कसा करावा याबद्दल मात्र फार माहिती उपलब्ध नाही. लिनक्सवर मराठी वापरणे विंडोजपेक्षा जास्त सोपे आहे. तसेच लिनक्सवर मराठीचा वापर फार पुर्वीपासून सुरु आहे.

लिनक्सवर देवनागरीचा वापर करण्यासाठी 'स्किम' - SCIM : Smart Common Input Method हि आज्ञावली वापरली जाते. SCIM मध्ये मराठी लिहिण्यासाठी 'inscript', 'itrans' व 'phonetic' असे तीन पर्याय उपलब्ध आहेत. या सर्व पद्धती वापरून 'युनिकोड' प्रकारचे लेखन करता येते.

SCIM चे बराहाशी साधर्म्य आहे. (खरेतर बराहाचे SCIM शी साधर्म्य आहे.) बराहामध्ये itrans ही पद्धत वापरली जात असल्याने बराहा वापरणाऱ्यांना SCIM itrans वापरणे फारच सोपे आहे.

SCIM आपण http://www.scim-im.org/downloads येथून डाऊनलोड करू शकता. लिनक्सवर इंस्टॉल करण्याच्या पद्धतीप्रमाणे make, make install करुन इंस्टॉलेशन करावे.

श्री. अविनाश चोपडे यांनी itrans हि पद्धत २००१ च्या आसपास विकसित केली. संगणकावर भारतीय भाषांचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी काम करणारे अविनाश कौतुकास पात्र आहेत. आज आपण संगणकावर मराठी वापरू शकतो याचे फार मोठे श्रेय त्यांना जाते. संगणकावर भारतीय भाषा वापरणारे आपण सर्वजण त्यांचे ॠणी आहोत.

अधिक माहितीसाठी:
http://en.wikipedia.org/wiki/ITRANS
http://en.wikipedia.org/wiki/SCIM
http://www.aczoom.com/itrans/
http://www.scim-im.org/


----------------------------------


SCIM itrans वापरण्यासाठी तक्ते खालीलप्रमाणे.

बाराखडी

अंअः
aaa/Aiii/Iuuu/UeaioauaMaH
काकिकीकुकूकेकैकोकौकंकः
kakaakikiikukuukekaikokaukaMkaH


वर्णमाला


kakhagagha~Na
chachhajajha~na
TaThaDaDhaNa
tathadadhana
paphababhama
yaralavasha
क्षज्ञ
ShasahaLaxa/kShaj~na


एक चिन्हीय जोडाक्षरांची उदाहरणे

द्यद्दत्रश्र
dyaddatrashraR^iR^IL^iOM/AUM



अनुस्वार.n/M
चंद्रबिंदु.N
अर्धचंद्र.c
विसर्गH
दंड..
अर्धा र्
rh
अवग्रह.a


आकडे

1234567890


काही लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी:

वार्ता --------------> vaartaa
वाऱ्यावर ------------> vaarhyaavara
बॅट ---------------> b.cTa

3 comments:

Bipin said...

Thanx a log for this information

It is really nice to see Marathi is going online.

please let me know if i could contribute some thing to this, is any project is going on this detraction ?

MANN said...

I want to devlop linux in marathi.
Mean the desktop menu name should get display in marathi.

How should I start?

Amateur said...

Here is another easy to write editor and OpenOffice.org extension called Xlit. http://www.cdacmumbai.in/xlit
Here you don't have to remember the key combinations at all, just start spelling the words and you'll get the most probable word in Marathi. e.g. prashant => प्रशांत, aala => आला.
@MANN here are Linux versions for various Indian languages. http://bosslinux.in/ This OS is free so you can post a request and receive a copy. Hope this helps you to start wtih.