लिनक्स व मराठी - Marathi on Linux

'विंडोज' या प्रणालीवर बराहा लोकप्रिय आहे. बराहा IME बद्दल अधिक माहिती इथे मिळेल. विंडोजवर बराहा वापरुन मराठीत(देवनागरीत) कसे लिहावे याबद्दल बरीच माहिती उपलब्ध आहे. गुगल या शोधयंत्राचा वापर केल्यास अजून माहिती मिळू शकेल.

लिनक्स या नितांतसुंदर मुक्तस्रोत प्रणालीवर मराठीचा वापर कसा करावा याबद्दल मात्र फार माहिती उपलब्ध नाही. लिनक्सवर मराठी वापरणे विंडोजपेक्षा जास्त सोपे आहे. तसेच लिनक्सवर मराठीचा वापर फार पुर्वीपासून सुरु आहे.

लिनक्सवर देवनागरीचा वापर करण्यासाठी 'स्किम' - SCIM : Smart Common Input Method हि आज्ञावली वापरली जाते. SCIM मध्ये मराठी लिहिण्यासाठी 'inscript', 'itrans' व 'phonetic' असे तीन पर्याय उपलब्ध आहेत. या सर्व पद्धती वापरून 'युनिकोड' प्रकारचे लेखन करता येते.

SCIM चे बराहाशी साधर्म्य आहे. (खरेतर बराहाचे SCIM शी साधर्म्य आहे.) बराहामध्ये itrans ही पद्धत वापरली जात असल्याने बराहा वापरणाऱ्यांना SCIM itrans वापरणे फारच सोपे आहे.

SCIM आपण http://www.scim-im.org/downloads येथून डाऊनलोड करू शकता. लिनक्सवर इंस्टॉल करण्याच्या पद्धतीप्रमाणे make, make install करुन इंस्टॉलेशन करावे.

श्री. अविनाश चोपडे यांनी itrans हि पद्धत २००१ च्या आसपास विकसित केली. संगणकावर भारतीय भाषांचे स्वतंत्र अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी काम करणारे अविनाश कौतुकास पात्र आहेत. आज आपण संगणकावर मराठी वापरू शकतो याचे फार मोठे श्रेय त्यांना जाते. संगणकावर भारतीय भाषा वापरणारे आपण सर्वजण त्यांचे ॠणी आहोत.

अधिक माहितीसाठी:
http://en.wikipedia.org/wiki/ITRANS
http://en.wikipedia.org/wiki/SCIM
http://www.aczoom.com/itrans/
http://www.scim-im.org/


----------------------------------


SCIM itrans वापरण्यासाठी तक्ते खालीलप्रमाणे.

बाराखडी

अ	आ	इ	ई	उ	ऊ	ए	ऐ	ओ	औ	अं	अः
a	aa/A	i	ii/I	u	uu/U	e	ai	o	au	aM	aH
क	का	कि	की	कु	कू	के	कै	को	कौ	कं	कः
ka	kaa	ki	kii	ku	kuu	ke	kai	ko	kau	kaM	kaH

वर्णमाला

क	ख	ग	घ	ङ
ka	kha	ga	gha	~Na
च	छ	ज	झ	ञ
cha	chha	ja	jha	~na
ट	ठ	ड	ढ	ण
Ta	Tha	Da	Dha	Na
त	थ	द	ध	न
ta	tha	da	dha	na
प	फ	ब	भ	म
pa	pha	ba	bha	ma
य	र	ल	व	श
ya	ra	la	va	sha

ष	स	ह	ळ	क्ष	ज्ञ
Sha	sa	ha	La	xa/kSha	j~na

एक चिन्हीय जोडाक्षरांची उदाहरणे

द्य	द्द	त्र	श्र	ऋ	ॠ	ऌ	ॐ
dya	dda	tra	shra	R^i	R^I	L^i	OM/AUM

अनुस्वार	ं	.n/M
चंद्रबिंदु	ँ	.N
अर्धचंद्र	ॅ	.c
विसर्ग	ः	H
दंड	।	..
अर्धा र्		rh
अवग्रह	ऽ	.a

आकडे

१	२	३	४	५	६	७	८	९	०
1	2	3	4	5	6	7	8	9	0

काही लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी:

वार्ता --------------> vaartaa
वाऱ्यावर ------------> vaarhyaavara
बॅट ---------------> b.cTa